Fy mlog talar - be allwn ni fel Cymry ddysgu?

Mi oeddwn wedi edrych ymlaen at ddiweddglo Pen Talar.

Ond ‘na fe. S’dim ots.

Efallai fy mod i’n un o’r lleiafrif hynny yng Nghymru sy’n edrych ar bethau’n rhy arwynebol. Dwi’n euog o hyn yn aml iawn (oni bai wrth gwrs fy mod yn gwylio bwletin tywydd S4C - mae’n dweud lot amdanom ni fel cenedl), ond ar unrhyw nos Sul am 9 o’r gloch, mae’n well gennai eistedd lawr â Baileys bach a gwylio rhywbeth sydd â stori dda ac ychydig o byrspectif hanesyddol (e.e. Dad’s Army).  Ac i fod yn deg, dyna oeddwn i wedi deall oedd Pen Talar i fod – ryw fath o ddramateiddio Cymru’r 20fed Ganrif mewn ‘cragen-gneuen’. Roedd popeth yn mynd mor dda i bob pennod – pob un yn agoriad llygaid i un mor naïf â minnau.

Ond wedyn, daeth y rhifyn ola’ ond un. Newidiodd bethau rywfaint. Roedd y ‘car crash’ a golygfa’r boddi ychydig yn annisgwyl yr wythnos diwethaf, ond rwy’n deall fod angen ‘Deus ex machina’ weithiau er mwyn helpu’r plot i gyrraedd rhywle newydd (h.y. roedd y stori wedi cyrraedd ychydig o ‘dead end’ ac mi oedd angen ‘cacan sioclad Jonsi’ o ddigwyddiad i roi sioc i bawb).

Mae’n bosib dehongli fod Doug a Defi yn y dŵr yn symbol o ‘Gymru’n boddi wrth y lan’, neu ‘Cymry’n ymladd eu gilydd heb ystyried’ neu rywbeth fel’na. Falle fod y neges mor syml â ‘peidiwch a chwarae’n anghyfrifol wrth ymyl y dŵr’ neu ‘mind the gap’ falle.

Ta waeth, mi oedd cynnwys ‘underwater sequence’ yn y gyfres yn gam dewr iawn, ac yn profi gallu’r diwydiant deledu yng Nghymru i fod yn dechnegol fodern a rhebelgar.

(Mi fyddai’n dda o beth gweld y sgiliau yma’n cael eu defnyddio ar raglenni eraill yng Nghymru, dewch nawr sgriptwyr – rhaid cael mwy o ‘underwater sequences’– dyma blot i chi – Cwmderi’n cael ei foddi ‘due to public demand’. Sgwennwch gloi.)

Sori – tangent bach yn fan’na. Nol at y plot tenau ‘ma sy gennai:

Ond y gwir yw, roedd stori rhifyn ola’ Pen Talar braidd yn, wel, braidd yn ‘Gymreig’ yn d’oedd hi? Fel ‘Un Nos Ola Leuad’ neu ‘Gwen Tomos’  (yn fy nhyb i 2 o’r llyfre mwya’ diflas a oedd rhaid i mi eu darllen yn ysgol er gwaetha ymgais yr athro i’m perswadio fy mod mewn cariad â’r nofelau a’r nofelwyr - fydde’n well gennai fod wedi mynd lawr i bictiwrs y Commodore i wylio morfil yn domi mewn ‘3D high-definition’), hynny yw - dim ond du-wch a diflasdod Cymreig.

Felly be yn wir yw’r neges ola’ i ni o Ben Talar. Pa berl o wers ddiharebol y canfuwyd o wylio’r ddrama. Roeddwn yn credu’n wir fod yna lwyth o wersi a negeseuon da, rhai cryf a fyddai’n ail-gynnai’r fflam genedlaetholgar sydd wedi gwanhau ers blynyddoedd – rhywbeth a fyddai’n ail-ddeffro’r ddraig goch. Mi oedd hi, wedi'r cyfan yn gyfres arbennig o dda, y rhifynnau cynta yn enwedig (ok, pob un ond y 2 ddwetha').Ond, ar ôl dwys ystyried, a meddwl, a thra'n mynd a'r sbwriel mas ar gyfer casgliad y bins y bore 'ma, 2 neges annisgwyl braidd ddaeth yn glir i mi yn sgil Pen Talar:

1: Maddeuwch i’r rhai hynny sydd wedi’ch ypsetio i’r fath raddau nes bod eich bywydau wedi newid o’r herwydd (s'dim ots beth oedd y weithred - jyst maddeuwch).

2: Peidiwch â gadael i neb ddatblygu ar a dinistrio ein cymunedau Cymraeg/Cymreig.

Neges glir iawn felly i gyn-drigolion pentrefi Epynt, Tryweryn, a Nant y Moch.

Glaw eto fory siŵr o fod.