Pleidleisiwch "Yes" dros Gymru

Blog byr – dim amser am un hir…

Dwi wedi cael llond bol o’r busnes refferendwm yma. Mae’r dadlau ymysg y ddau ‘wersyll’ wedi troi i fod yn reit blentynaidd (o’r ddwy ochr), a gwaeth fyth, fel y soniais yn fy mlog dwetha’, mae rhai (yn enwedig ar yr ochr ‘ie’) yn defnyddio’r ymgyrchu fel cyfle i godi proffil personol, yn hytrach na codi proffil y genedl.

Mi fuais mewn cyfarfod ‘yes’ ym Machynlleth wythnos diwethaf, ac er fod yna gyfleusterau cyfieithu ar y pryd arbennig ar gyfer y rhai hynny yn y gynulleidfa oedd eu angen, roedd y rhan helaeth o areithiau’r 4 a oedd ar y panel yn y Saesneg.

Ond – yr eironi fwya oedd mae’r un a siaradodd dim Cymraeg o gwbl (David Senior) oedd yr un a siaradodd fwya’ call. Efe wnaeth yr impact fwya’ yn fy marn i, a dim un ymgais i ‘bafflo’r’ gynulleidfa efo termau technegol, a dim ailadrodd engrheifftiau o pa mor galed oedd gwaith gwelidyddwr, yn wahanol i un neu ddau o’r lleill. (Gyda llaw, os oes gwleidyddion sy’n hoffi mynd ymlaen ac ymlaen am ba mor galed mae nhw’n gweithio yn darllen hwn – plis – newidiwch y record. Chi’n cael eich talu’n ddigon blydi hael am wneud y job, heb son am y ‘perks’ ‘da chi’n eu cael).

Ta waeth – awgrym – beth am i’r ymgyrch ‘ie’ a’r ymgyrch ‘na’ ddod at eu gilydd jyst i weud wrth pobl fod rhywbeth yn digwydd ar y 3ydd o Fawrth.  Falle fuase hynny’n syniad.

Dwi hefyd wedi darllen datganiad i’r wasg gan S4C ryw dridie yn ôl. Debyg iawn fod S4C yn rhedeg rhaglen arbennig i ddathlu priodas ‘brenhinol’ saesnigaedd.

“Yes” dros Gymru myn uffarn i.

Ceiliogod Cymru

Mae 'na rai pethau sy'n mynd o dan fy nghroen i braidd. Ar hyn o bryd, rhaid dweud mai'r ymgyrch 'ie' dros Gymru sy'n darged.

Wel, nid yr ymgyrch, ond rhai o'r ymgyrchwyr.

Ydych chi'n gyfarwydd â'r dywediad mae rhai pobl yn dweud – am gapelwyr ac eglwyswyr sy'n mynychu'r capel neu eglwys jyst er mwyn cael eu gweld yn mynychu? Wel, mae 'na ambell  i ymgyrchydd 'ie' dros Gymru sy'n gwneud yn union yr un peth – mae nhw'n gweld yr ymgyrch a'r ymgyrchu fel cyfle PR iddyn nhw eu hunain, ac yn defnyddio digwyddiadau 'ie' fel cyfle i 'safleoli'u hunen fel pwysigion cymdeithas, ac fel hoelion wyth y genedl.

Falle wir eu bod nhw am weld pleidlais 'ie' yn ennill y dydd ar ddiwrnod y bleidlais fawr, ond does gennai ddim amheuaeth fod rhai o'r rhai hynny sy'n ymgyrchu yn cymryd rhan yn yr ymgyrch er mwyn cael eu gweld, er lles eu hunen.

Ac yn naturiol, pan ddaw canlyniad 'ie' dros Gymru, mi fyddant yn cerdded rownd fel ceiliogod yn llongyfarch eu hunen am fod yn rhan o fenter llwyddiannus, ac yn twyllo'u hunen fod eu cyfraniad nhw dros Gymru'n amhrisiadwy, ac yn disgwyl cael sedd ar bwyllgorau uchel-ail ac ati.

Mae'n biti am y bobl 'ma, achos mae nhw'n gwneud mwy o niwed i'r ymgyrch 'ie' ymysg y werin bobl. Dydi'r werin dlawd ddim yn ryw ffans mawr o'r math yma o bobl – y math sy'n mynd i'r capel a'r eglwys jyst er mwyn cael eu gweld yn mynd i'r capel a'r eglwys.

Digon posib fod yna rai tebyg yn rhan o'r ymgyrch 'na', ond dwi ddim yn cymryd lot o sylw ohonyn nhw am nawr.

Ac i'r rhai hynny sy'n ymgyrchu o'u calonnau – golew chi wir (ac mi ydych chi'n gwybod yn union am be dwi'n sôn).

'Nol ar y cledrau.

Wel mae sbelen golew di bod ers i fi roi rhoi bysedd ar y botymau a sgwennu blog arall.

A chware teg, mae amryw o bobl wedi bod yn gofyn be sy’ wedi digwydd i’r blog ‘ma, ond, mae’r misoedd dwetha wedi bod braidd yn ddi-flas a dweud y gwir.

Mi ddaeth y ‘Dolig, ac roedd atsain ‘ho ho ho’ i’w glywed yn glir, ond nid llais ‘Brian Blessed’-aidd Sion Corn oedd yn chwerthin, ond rhyw lais ‘Nick Cotton’-aidd o grombil tân yr odyn a glywais i’n goglais yn slei.

“Rhod” a “Rhwyd”, fel dywedodd ryw fardd gwlad.*

Ta waeth, fel dywedais, mi ddaeth, ac mi aeth y Nadolig, a chware teg, mi oedd y plant wrth eu boddau gyda’u tangerine, llond dwrn o gnau, ‘top-school’ wedi’i neud o bren, a model o Spitfire (un o rai Supermarine, nid yr un gan Triumph).

Er mwyn arbed y ceiniogau, penderfynais ddweud wrth y plant mae 1942 oedd hi, a bod Jerry yn dal i fygwth, a’r rations yn rheoli. Cwblhawyd yr effaith drwy droi’r lliw reit i lawr ar y teledu, a gwylio’r ‘history channel’ a’r ‘military channel’ drwy’r dydd (gan ddweud mae rhaglenni dogfen cyfoes oeddynt), cyn mentro i’r Anderson Shelter (y sied ar waelod yr ardd) ar ôl cinio wedi i larwm car ar y stryd godi sŵn (bron iawn i mi ‘Balu dros Brydain’ yn yr ardd hefyd, ond roedd hi’n rhy oer – mae’n gwd job na blannais bylbs cenin pedr newydd cyn y ‘Dolig. Mi fuasai’r tywydd rhew wedi eu lladd cyn mis Mawrth mae’n siwr).

Ni swniodd yr un larwm car arall wedyn am 3 awr i roi’r all clear i ni, ac felly bum i, fy ngwraig, y plant, a’m rhieni a’m chwaer yn crynu’n oer yno tan 5 o’r gloch y p’nawn yn ceisio trwsio’r strimmer.

Roedd hi’n neis iawn cael treulio amser gyda’r teulu dros yr wyl, ac arbed y gost o brynu strimmer newydd.

Dwi’n falch dweud fod dyddiau cynnar 2011 yn edrych lot gwell na 2010 yn ei gyfanrwydd yn barod, a braf iawn yw cael unwaith eto ennill ceiniog fach neu ddwy – a hynny yn gweithio i bobl egwyddorol a diffuant.

Mae’r pwysau wedi codi oddi ar fy ysgwyddau am nawr, ac er nad yw’r pennod diweddar yna wedi’i gloi yn hollol eto, mae yna bennod newydd wedi cychwyn – heb os nac oni bai.

Falle’n wir daw blog ‘dda’ yma cyn hir. Amynedd, gyfeillion.

Hwyl am y tro.

*   Ni wn be’ ddaw yfory,

Ar lethrau’r bryn neu ar y bae,

Ond gwn fod pob un rhod yn troi

A phob un rhwyd yn cau.

Blwyddyn Newydd Dda - dwi dal 'ma...

Croeso cynnes yn ol i chi o'r gwyliau.

Gobeithio y cawsoch amser da, heb ormod o anhwylder ar ol y bwyta!

Mae rhai wedi son wrthai fod y blog 'ma wedi tawelu - ac i fod yn onest, dwi heb fod yn blogio nac ychwaith ar yr hen gyfrifiadur yma ryw lawer ers dydd 'Dolig.

Yn wahanol i rai, mi lwyddais i gael help telesgop i gael gweld ymhell ar ambell noson glir, a chael ail-wynt arno, a hynny cyn i'r BBC redeg y 3 rhaglen fyw arbennig yno gyda'r digrifwr moel o'r Iwerddon a'r Proffesor sy'n gwenu'n barhaol (Stargazing Live).

Mae'n dal i'm rhyfeddu gymaint dwi'n gallu gweld sy'n digwydd mor bell i ffwrdd, a hynny mor glir.

Felly, gyda hynny o eiriau (i'ch atgoffa fy mod yn dal yma, ac yn gweld yn bellach nac erioed), gai ddymuno Blwyddyn Newydd Dda i chi, gyda'r addewid o ambell blog arall yn 2011.

Peidiwch a poeni - mi fydd blog dda fan hyn cyn hir.

Byddwch yn amyneddgar.

Lle moethus i barcio car, ond unman i barcio claf…

Cyn cychwyn, rhaid i mi ddweud un peth – does gennai ddim byd ond edmygedd ar gyfer doctoriaid, nyrsys, porthorion a gweithwyr y wardiau yn ysbyty Bronglais.

Yn fy marn i, mae’r broblem efo’r ‘management’ (there’s a lot of it going around, you know…).

Does neb lawer wedi bod yn hwylus yn tŷ ni ers rhai wythnosau. Rwyf fi ar gwrs go gryf o antibiotics ar ôl ryw infection ar fy ysgyfaint. Mae’r mab sy’n flwydd oedd wedi peswch gymaint nes bod e ddim yn rhyw siŵr iawn be sy’n digwydd, a’r ferch fach, sy’n 5 mlwydd oed wedi bod yn reit anhwylus hefyd.

Neithiwr, daeth hi adre o’r ysgol yn gynnar yn y pnawn. Yn welw ac yn llwyd, dim hwyl, a waeth fyth – heb y sbarc fach anhygoel o nonsens a direidi sy’ mor gyfarwydd â hi.

Na, doedd Gwenllian ddim yn sbesial neithiwr.

Ar ôl dod o hyd i’r thermomedr bach daeth sawl sioc fach arall.

39.3

39.7

40.0

ac wedyn – 40.6.

Bobl bach. Dim amser i ffonio’r Shrop-Doc (sy’n gwasanaethu ni yma ym Machynlleth). Syth lawr felly i Bronglais er mwyn iddi hi gael y gofal anghenrheidiol.

Syth at y ddesg: “Hello there”, ddwedodd y ferch tu ôl y ddesg, “I’ll be with you in a minute”. Na fe te, meddyliais, gan gydio’n dynn yn Gwenllian – hithe fel y galchen ac yn llipa ac yn beichio crio.

O’r diwedd, gorffennodd y wraig ei gwaith papur NHS pwysig a gofyn beth oedd y broblem.

“She’s over 40 degrees. She’s ill. She needs to see a doctor as soon as you can please” atebais, yn ddigon synhwyrol.

“Take a seat, I’ll see if there’s a GP available”, atebodd yntau.

Nawr, dim ond 7 o bobl eraill oedd yn eistedd yn yr ystafell aros yn edrych ymlaen am ‘wasanaeth’. Dim lot o waith aros felly, meddyliais. Eisteddom i lawr yno, gan aros ein tro. Edrychais ar y cloc, roedd hi’n 7:35pm.

O ben arall yr ystafell  roedd hen wraig mewn cadair olwyn.  “Gwnewch eich hunan yn gyfforddus”, dyweddodd – “Dwi ‘ma ers cwarter i bump. Daeth ambiwlans a fi ‘ma, mae gennai infection trwy’r corff, dwi angen y ‘fluids’ yn y fraich, dwi ddim di cael dim help eto onibai am bois yr ambiwlans a ddaeth a fi ‘ma, a ‘ma nhw wedi mynd nawr.”

Edrychais yn synn arni. Ac yn wir, roedd y rhan helaeth o bobl yna yn ‘casualty’ Bronglais wedi bod yno dros 2 awr, a neb eto wedi gallu eu gweld nhw.

Dyn pryd sylweddolais ar yr ambiwlans a’i injan yn rhedeg y tu fas i’r drws.

“Ma’r ambiwlans wedi bod na ers dros awr, mae’r  patient dal fewn ‘na, heb ddod mas eto”, cynnigiodd yr un hen wraig. “Sdim unman i’r patient fynd ch’wel.”

A dyna pryd sylweddolais y rheswm tu ol yr oedi hir (ac i ysbyty Bronglais, mae aros unrhywbeth dros awr yn oedi hir iawn). Roedd y pob gwely yn yr adran ddamweiniau yn llawn – a pob un o’r cleifion yn aros am wely i ddod yn rhydd ar y wardiau. Dim gwaed, dim sgrechian mewn poen, dim dramas. Roeddynt i gyd wedi cael eu ‘admittio’ i’r ysbyty dros nos.

Ond heb le ar y wardiau i’w cymryd, doedd unman iddynt fynd. Ac heb wely sbar yn yr adran ddamweiniau, doedd dim posib i neb lawer a oedd yno’n aros gael eu gweld chwaith.

Penderfynais fynd i moyn paned o de i mi a’r wraig, a diod oer i’r un fach.

Problem rhif 2. Dim unman yn yr ysbyty’n agored i gael diod poeth neu oer, neu hyd yn oed bachdan. Ac maen siwr eich bod chi’n gwybod yn iawn pa mor fendithiol yw diod ar ol bod mewn ysbyty am hanner awr neu fwy (mae mor boeth yno – pam dwedwch?). Ond na, dim ond sugno’r gwlith o’r aer ar flaen tafod oedd modd gwneud.

Nawr, fel dwedes i’n gynharach, sgennai ddim problem gyda’r staff druan oedd yn gorfod gwynebu’r cleifion. Nid eu bai nhw yw’r sefyllfa, ond does bosib, ar ôl gwario miliynau yn creu 4 lle parcio ychwanegol ym Mronglais, na fydde’r arian wedi cael ei wario’n ddoethach ar welliannau neu estyniadau i’r wardiau, neu ar ‘back to basics management course’ ar gyfer y rheolwyr holl-alluog?

Ac wrth feddwl am hyn, ac wrth edrych ar y 37” flat screen yn yr adran ddamweiniau a oedd yn hybsyebu ‘Hair by Helen’, ‘Paradise log cabins’, a ‘Have you been treated unfairly by your employer?’, o’r diwedd, galwyd enw Gwenllian am 8:15 gan ryw ddoctor hyfryd o’r Iseldiroedd a oedd neithiwr yn rhoi blas Ewropeaidd i’r tim rhyngwladol yn yr ysbyty. Mi edrychodd drosti'n fanwl, ac roedd yn cyfaddef ei hun fod golwg ofnadwy arni, a bod rhyw feirws wedi cydio'n dynn ynddi hi. "There's a lot of it about" dywedodd.

Trwy lwc a bendith, roedd tymheredd y lodes fach wedi dod lawr, a’r doctor yn hapus i ni ddod adre, gyda botel o ‘Calpol’.

Drama drosodd i ni.

Roedd 6 o’r 7 a oedd yn aros yn gynharach yn dal i eistedd yn yr ystafell aros, ac wedi cael y newyddion y byddai 2 awr arall o aros o’i blaenau.

Dwi’n credu eu bod nhw erbyn hynny wedi ffurfio undeb ac yn bwriadu mynd ar streic.

Mae Gwenllian lot yn well heddiw. Ychydig o faldod, ‘haribo sour mix’, a’r garthen dros ei choesau ar y soffa, ac mi fydd hi’n well eto fory gobeithio.

Ysgolion gwledig wedi cau - be ddaw o'r adeiladau?

Fis yn ol (cyn yr helyntion) cefais fy nghwahodd gan bapur bro Y Tincer i ysgrifennu colofn - fel 'colofnydd y mis'. Dyma beth a sgwennais. Dwi ddim yn gwybod faint o driogolion bro Trefeurig sy'n dilyn fy mlogs i, ond mae'r ymgyrch i achub adeilad yr ysgol yn ddigon pwysig i gael sylw y tu hwnt i filltir sgwar fy ngwreiddiau i.

Pwy a wyr, falle mae dyma tynged pob un o hen ysgolion gwledig Cymru???

Felly, gyda diolch i bapur bro Y Tincer am ganiatad i roi hwn ar fy mlog, dyma fe...

Mae 8 mlynedd ers i mi symud i Fachynlleth o Gwmisa’. Bellach, yn briod ag Elen, ac yn dad i ddau o blant hyfryd – Gwenllian Meleri a Morgan Elwyn.

Ychydig yn ôl, daeth y pedwar ohonom nôl adre’ i Gwmisa’ am bnawn i gael paned gyda Mam a Dad.

“Dyna lle aeth dadi i’r ysgol” dywedais wrth Gwenllian wrth ddod heibio ysgol Trefeurig.

“Oes lot o blant ‘na?” gofynnodd.

“Nagoes cariad. Mae’r hen le wedi cau.” - Bois bach mi wasgodd yr ateb yna arnai.

I ysgol Trefeurig aeth fy hen Dad-cu –James (Jim), fy Nhad-cu - Elwyn, fy Nhad – Dai, a finne.

Ond daeth y gadwyn i ben – fel croes goch Mrs Megan Creunant Davies neu Mrs Della Williams ar un o’m llyfrau ‘sgwennu - pan roddodd ryw fiwrocrat hunan bwysig ei groes goch ar ddyfodol yr ysgol.

Ond, yn ffodus iawn, mae’r gymuned wedi bod yn weithgar dros y blynyddoedd yn cynnal digwyddiadau yn yr adeilad – mae ysbryd Trefeurig, os nad yr ysgol ei hun, yn dal yn fyw.

Ac mae hyn yn bwysig. Mae’r ysgol wedi bod yn bwynt ffocws i’r ardal – ysgol, cwrdd cystadleuol, sioe’r fro, sinema, dosbarthiadau nos, ffair haf, - mi allwn ni sôn am fwy o bethau ond dwi’n credu fod y pwynt dwi’n drio’i neud yn glir. Mae Ysgol Trefeurig yn parhau i ddal ei dir fel canolbwynt Penbont, Cwmsymlog, Cwmerfin, a Banc y Darren.

Mae’n adeilad ‘balch’, yno’n sefyll yn sentinel i unrhyw un a ddaw fewn i’r hen blwy’. Ar ei waliau mae’r enwau a naddwyd gan y disgyblion i gerrig yr adeilad yn ystod amserau chwarae, a thu fewn, ar dalcen y dosbarth mae enwau plant y fro na ddaeth yn ôl o’r rhyfeloedd. Ac ambell enw arall, i goffau a dathlu'r rhai hynny a ddaeth yn ôl yn ddiogel ar ôl gwasanaethu (ac enw’n Nhad-cu ac ambell berthynas arall i mi yn eu mysg).

Ond nawr, mae bygythiad arall i’r adeilad sy’n symbyli traddodiad ac ysbryd cymunedol y fro.

Mae gan y gymuned ond 6 mis i ymdrechu i gadw’r ysgol o fewn eu perchnogaeth. 6 mis i godi miloedd ar filoedd – neu mi fydd yr hen le yn cael ei roi ar y farchnad agored. Cywilydd.

Bu cau’r Ysgol Gynradd yn glec flynyddoedd yn ôl. Heb os, mi fydd gwerthu’r hen aelwyd bwysig yma’n un caletach fyth.

Mi fuaswn wrth fy modd pe buaswn yn gallu prynu’r lle a’i roi yn ôl yn nwylo’r gymuned – wedi’r cyfan, mae fy nyled i ysgol Trefeurig yn enfawr.

Ond na, does dim tocyn aur gennai.

Mi wnâi beth allai – wrth gwrs. A dwi’n siŵr, y gwnewch chi hefyd beth allwch chithau.

Os gallwch chi helpu mewn unrhyw ffordd, cysylltwch â’r Cyngor Cymuned – mae 'na ymgyrch ar gychwyn yno. (gweler y dolenni isod am fanylion pellach)

Ar ôl ei werthu, tybed be wneith Cyngor Ceredigion â’r arian?

Prynu mwy o ‘grit’ ar gyfer strydoedd Aberystwyth? Neu brynu swing fach arall i’r cae chwarae am ein trafferth efallai?

Gobeithio’n wir y cawn ein siomi o’r ochr orau.

Ysgol fach Trefeurig, lle fi oedd y 4ydd cenhedlaeth o'm teulu i fynychu.

Gwefan Trefeurig:  http://www.ysgoltrefeurig.org.uk/

Dogfennau ar gyfer yr ymgyrch: http://www.ysgoltrefeurig.org.uk/cymraeg/helpwch-ni-i-gadw-ysgol-trefeurig/fd/

Tudalen ‘wep-lyfr’ (facebook): http://en-gb.connect.facebook.com/pages/Ysgol-Trefeurig-School/125446534171968

Dim cwpan y byd yn Lloegr. O na biti.

Wel, na siom. Fydd dim cwpan y byd yn lloegr wedi'r cwbl.

Gobeithio na gostiodd y trip ormod i Bili bach, Dai Cam, a'r bachan Beckham 'na.

Dwi wedi bod yn meddwl dros yr wythnos a hanner dwetha 'ma be dwi'n mynd i neud yn sgil fy sefyllfa i (gwelwch y blog blaenorol am esboniad os nad ydych chi bellach yn gwybod).

Dwi wedi meddwl prynu buches o wartheg duon, neu edrych am rywbeth anturus arall i neud. Ond na fe, heb gael yr amser i baratoi am sefyllfa fel rwyf fi ynddo (yn wahanol iawn i rai) mae'n anodd iawn gallu neidio o un cwch i mewn i un arall. Mae'r gwynt yn chwythu'n bert i hwyliau rhai chi'n gweld. Be ddaw i mi yng Nghymru yfory tybed?

Ta waeth, fel dywed y saes - "there's my 2p's worth".

(Gewch chi blog lot gwell cyn hir gennai.)